الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
321
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
ولى آنچه از موارد استعمال واژه « ياس » و « قنوط » در قرآن مجيد به دست مىآيد اين است كه ياس و قنوط تقريبا در يك معنى به كار مىرود ، مثلا در داستان يوسف مىخوانيم كه يعقوب فرزندان خود را از ياس از رحمت الهى بر حذر داشت ، در حالى كه آنها در مورد پيدا كردن يوسف هم قلبا مايوس بودند و هم نشانههاى ياس را ظاهر كرده بودند ( يوسف - 87 ) . و در مورد قنوط در داستان بشارت فرزند به ابراهيم مىخوانيم كه او از اين مساله اظهار تعجب كرد ، اما فرشتگان به او گفتند : بَشَّرْناكَ بِالْحَقِّ فَلا تَكُنْ مِنَ الْقانِطِينَ : « ما تو را به حق بشارت داديم بنا بر اين مايوس نباش » ! ( حجر - 55 ) . در آيه بعد به يكى ديگر از حالات نامطلوب انسانهاى دور مانده از علم و ايمان يعنى حالت غرور و از خود راضى بودن اشاره كرده ، مىفرمايد : « هر گاه ما به انسان رحمتى از سوى خود ، بعد از ناراحتى كه به او رسيده بچشانيم ، مىگويد : اين به خاطر شايستگى من است و لايق چنين مقام و موهبتى بودهام » ( * ( وَلَئِنْ أَذَقْناه رَحْمَةً مِنَّا مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْه لَيَقُولَنَّ هذا لِي ) * ) ( 1 ) . اين بينواى مغرور فراموش مىكند كه اگر لطف خدا نبود بجاى اين نعمت بايد گرفتار بلا شود ، و همچون قارون مستكبر كه وقتى خداوند براى آزمايش او ثروت زيادى به وى بخشيد و به او گفتند تو هم نيكى كن آن گونه كه خدا بر تو روا داشته ، گفت : نه ، من هر چه دارم بر اثر علم و دانش و لياقت ذاتى خودم دارم ! « قالَ إِنَّما أُوتِيتُه عَلى عِلْمٍ عِنْدِي » ( قصص - 78 ) .
--> ( 1 ) بعضى از مفسران گفتهاند كه جمله « هذا لى » يعنى « اين نعمت هميشه براى من پايدار خواهد بود » كه در حقيقت دوام آن را مىرساند ، اما تفسيرى كه در بالا گفتيم مناسبتر است هر چند ميان اين دو تضادى وجود ندارد و قابل جمع است كه هم خود را مستحق نعمت بداند و هم آن را دائم و جاودانى پندارد .